برنامه های واحد
معرفی برنامه های واحد :

1- جمع آوری و استخراج آمار جمعیتی
نقطهشروع خدمات بهداشتی درمانی از محیطی ترین سطح یعنی خانه های بهداشت و توسط بهورزاناست و اولین فعالیت بهورزان در خانه های بهداشت انجام سرشماری جمعیت تحت پوشش وشناسایی گروه های سنی - جنسی و گروه های آسیب پذیر
است.شناخت جمعیتی و زیستمحیطی روستا یکی از نخستین گام هابرای ارائه خدمات سلامت به مردم است، شناساییجمعیتی به مفهوم شناخت جمعیت از نظر تعداد باروری،مرگ،رشد جمعیت،توزیع سنی و جنسی وسایر شاخص های حیاتی و سلامت است. فرآیند شناخت جمعیتی شامل مراحل مشخصی است کهمحصول نهایی آن درج اطلاعات در پرونده سلامت خانوار و متعاقبا زیج حیاتی است.برایناساس می توان گفت که پرونده سلامت خانوار و زیج حیاتی از ابزار های مستند ساز دادههای سلامت برای افراد و جمعیت اند.
پرونده خانوار:پوشه ای است محتوای چندین فرمکه برای هر یک از افراد خانوار به اقتضای نیاز های سلامت اختصاص می یابد.مرورپرونده سلامت خانوار ،اطلاعات اساسی سلامت را در مورد وضعیت حال حاضر و سوابق افرادنشان می دهد
اقدامات در حال اجرا شامل :
لیست مراکز بهداشتی درمانی شهریوروستایی با خانه های بهداشت تحت پوشش وروستاهای اقماری ولیست روستاهای تحت پوششتیم سیار براساس آخرین تغییرات دفترطرح تهیه می گردد.
فرم آماری توزیع سنیجمعیت برحسب سن وجنس به تفکیک هرخانه بهداشت وروستاهای اقماری تحت پوشش هرخانهبهداشت ومراکز بهداشتی درمانی شهری و پایگاههای تحت پوشش وروستاهای تحت پوشش مرکزبهداشت دراسفند ماه هر سال توزیع می گردد.
فرمهای آماری توزیع سنی جمعیتبرحسب سن وجنس در آخر اردیبهشت هرسال جمع آوری می گردد.
بررسی کمی وکیفیفرمهای آماری وعودت فرمهای ناقص و غلط در انتهای خرداد هر سال انجام میگیرد.
ورود به نرم افزار EXCEL ودرنهایت جمع بندی فرمهای آماری جمعیتی به تفکیک گروههایسنی وبه تفکیک مرد و زن وبرطبق دفتر طرح انجام می شود.
جمعیت شهری به تفکیکگروههای سنی وجنسی استخراج می گردد.

2- 2
برنامه نظام ثبت و طبقه بندی عللمرگ مرکز بهداشت شهرستان آبیک به عنوان ساختار مسئول درقبال برنامه ریزی ومجریبرنامه های سلامت به عنوان جمع آورنده ، تطبیق دهنده فهرست موارد مرگ ودقیق کنندهآنها براساس علت می باشد. مشروح فعالیت های درحال اجرای این برنامه به شرح ذیل میباشد :
دریافت ماهیانه آمار
هر ماه فهرست فوت شدگان براساس فرم ثبت مواردفوتی از منابع زیر دریافت می گردد .
مراکز بهداشتی درمانی روستایی وشهری،بیمارستان ،بهشت فاطمه ، از بهشت فاطمه علاوه برلیست متوفیان نسخه سوم گواهی فوتها وسایر جواز دفن ها نیز دریافت می شود .
ورود اطلاعات در نرم افزار
پساز دریافت آمار ورود اطلاعات براساس طبقه بندی بین الملی(ICD ) در نرم افزار صورتمی گیرد. بعداز ورود اطلاعات اقدامات ذیل صورت می گیرد :

ثبت دقیق ترینعلت :
اگر موردی از مرکز روستایی وبیمارستان گزارش شود ودارای علل متفاوت باشددر صورتیکه علت اعلام شده از طرف بیمارستان کدپوچ یاکدغیرممکن نباشد علت اعلام شدهاز بیمارستان پذیرفته می شود .علت اعلام شده از پزشکی قانونی در صورتیکه کد پوچنباشد بر همه منابع ارجحیت دارد.
حذف موارد تکراری :
با توجه به اینکه یکمورد مرگ ممکن است ازچند منبع اعلام گردد موارد تکراری حذف می گردد.
پیگیریکمی وکیفی:
درپایان سال پس از ارسال ذیج های حیاتی از خانه بهداشت ، مقایسهتعداد مرگ ارسالی به واحد آمار با زیج حیاتی انجام می گیرد وبرای هر مرکز بهداشتیلیستی شامل موارد عدم هم خوانی تهیه می گردد.
پیگیری مواردی که از طرفبیمارستان یا گورستان به عنوان مرگ روستا اعلام می گردند واز طرف مرکز روستاییاعلام نشده اند که اغلب ساکن روستا نبوده وبرای استفاده از بیمه روستایی چند ماه درروستا ساکن می شوندودفترچه دریافت می کنند ولی جزء جمعیت روستا نمی باشند .ویا درمورد مرده زایی در برخی موارد بیمارستان گزارش می کند ولی بهورز در جریان بارداریومرده زایی نمی باشد ودر زیج ثبت نکرده است .که نیاز به پیگیری وثبت درزیج دارد.
هماهنگی با واحد بهداشت خانواده در مورد مرگ های 59-1ماهه ، دریافت لیست مواردفوتی 59-1ماهه از واحد بهداشت خانواده ومقایسه با آمار موجود در واحد وپیگیری درمورد اختلاف های موجود ، ارسال آمار فوتی ها59-1ماهه به واحد بهداشت خانواده براییکسان سازی آمار وپیگیری کم شماری ها .
هماهنگی با واحد بیماری هادر مورد مواردمرگ خودکشی، ایدز ، سل و.... .
پیگیری محل سکونت ، علت و... از خانواده متوفی ،در صورتی که اطلاعات ارسالی ناقص باشد ومنبع قادر به تکمیل اطلاعات نباشد جهت انجامکالبد شکافی شفاهی با خانواده متوفی تماس تلفنی برقرار می گردد.

ارسال بهمعاونت بهداشتی:
.
پس ازورود اطلاعات و انجام تمامی پیگیری ها وحذف موارد تکراریو...درپایان پشتیان نرم افزارمرگ ومیر به معاونت بهداشتی ارسال می گردد .
دریافت پشتیبان نهایی از معاونت بهداشتی
معاونت پس از دریافت آمار کلیهشهرستانها وحذف موارد تکراری واضافه نمودن موارد جدید به لیست سایر شهرستانهاوانجام پیگیری های لازم در موارد تحت بررسی از پزشکی قانونی، آخرین لیست فوتی هایشهرستان قزوین رابه صورت پشتیبان کامپیوتری ارسال می نماید
سایر اقدامات انجامشده در برنامه عبارتند از:
تحویل دفترچه های صدور گواهی فوت
توزیع کتابراهنمای پزشکان ، تشخیص وثبت علل مرگ ومیر
برگزاری جلسه هماهنگی ثبت مواردفوتی
تهیه سیمای مرگ شهرستان
برگزاری کارگاه های آموزشی نظام ثبت وطبقه بندی علل مرگ


3- 3 -
زیج حیاتی

زیج در لغت، معرب کلمهیفارسی زیگ و به معنای تعیین احوال ستارگان، و جدولی است که از آن به حرکات سیاراتمعرفت یابند.
همه زیج فلک جدول به جدول به اصطرلاب حکمت کرده ام حل (نظامی)
همه زیج و صلاب برداشتـــند برآن کار یک هفته بگذاشتند (فردوسی)
اصل فارسیکلمه، به معنای ریسمان (زه) بوده و بتدریج بر سبیل توسع به رشتههایموازی که تارهایپارچهای از آنها تشکیل مییابد اطلاق شده و بالاخره به مناسبت مشابهت خطوط یک جدولعددی به رشته تارهایی که در کارگاه بافندگی تنظیم میشود اینگونه جداول نیز زیجخوانده شد.
زیجهای مورد استفاده در خانههای بهداشت (ومتعاقبا” در پایگاههایبهداشت ومراکز بهداشتی درمانی شهری) که دارای چند دایره متحدالمرکز و ۱۲ قطاع ( هرقطاعبرای یک ماه) است نام خود را از جداولی که در رصد خانهها مورد استفادهقرارمیگیرد وام گرفته است و چون از آن برای ثبت و نمایش آمارهای حیاتی بهرهگرفتهمیشود پسوند ”حیاتی” دارد.
اول بار در سال ۱۳۶۷ نمونه اولیه زیج حیاتی درخانههای بهداشت کشور بکار گرفتهشد. زیجهای اولیه غالبا” به روش اوزالید و سیاه وسفید تهیه میشد ولی بتدریج بااثبات کارآیی این ابزار، چاپ و سپس چاپ رنگی آنهامیسر گردید.
زیج حیاتی صفحه ای به ابعاد ٤٥ در ٦٠ سانتی متر است، که بر دیوارهر یک از واحد های ارائه خدمات در نخستین سطح مشتمل بر خانه های بهداشتی ،پایگاههای بهداشتی و مراکز بهداشتی درمانی شهر و روستا نصب می گردد. زیج دارای 8جدول
با دایره های رنگی(چهار رنگ)در قطاع های ١٢ گانه برای ١٢ ماه سال است.
1-
جدول جمعیت بر حسب سن و جنس
2-
جدول تعداد خانوار
3-
جدول مرگمادران به دلیل عوارض حاملگی و زایمان
4-
جدول مرگ بر حسبت سن و جنس
5-
جدول علت مرگ کودکان کمتر از پنج سال
6-
جدول پوشش تنظیم خانواده بر حسب نوعروش در آخرین روز هر فصل
7-
جدول تولد بر حسب وزن و جنس نوزاد ، سن مادر وشرایط زایمان
8-
دایره زیج حیاتی مربوط به تولد زنده و مرگ بر حسب ماه های سال

زیج حیاتی از ابتدا تا پایان سال بر دیوار نصب می شود و فرم سال بعد روی آنقرار می گیرد. هدف از تکمیل این فرم ، داشتن اطلاعات آماری دقیق و به هنگام ازجمعیت تحت پوشش و محاسبه شاخص های جمعیتی و سلامت است.
هدف از تکمیل این فرمداشتن اطلاعات آماری به هنگام و دقیق از جمعیت تحت پوشش و محاسبه شاخص‌های جمعیتیبهداشتی هر خانه بهداشت و پایگاه بهداشت است تا در نهایت کل جمعیت روستایی تحت پوششخانه‌های بهداشت و جمعیت شهری تحت پوشش پایگاه‌های بهداشت بدست آید و بتوان هر سالنتیجه فعالیت‌های خانه‌های بهداشت و پایگاه‌های بهداشت را به صورت کمی ارزیابی کردو برای تحقیقات علمی اطلاعات کامل و به هنگامی در اختیار داشت. برای رسیدن به اینهدفها، عملکرد درست همه کسانی که به نوعی در این کار دخالت دارند اهمیت دارد.
اقدامات در حال اجرا شامل :
دریافت زیج :
در آخرفروردین ماه هرسال کلیهزیجهای حیاتی از مراکز بهداشتی درمانی روستایی و مراکز بهداشتی درمانی شهری توسطواحد آمار تحویل میگردد.
بررسی کمی وکیفی زیج ها:
در زمان دریافت زیجها ازکاردانان مراکز ،تعداد زیج های دریافت شده از هر مرکز بهداشتی درمانی بر اساس لیستاستخراج شده از دفتر طرح، مقایسه شده درصورت کامل نبودن تعداد زیجها پیگیری لازمانجام میگیرد.(بررسی کمی(
آمارجمعیتی مندرج در زیج با آمار جمعیتی اول سال هرروستا مقایسه شده ودر صورت اشکال پیگیری لازم انجام میگردد.
آمار های ثبت شدهدر جداول بررسی شده و درصورت اشکال وعدم همخوانی پیگیری لازم جهت رفع نواقص انجاممیگیرد.
اطلاعات موجود در جدول مرگ از نظر تعداد و گروه سنی با اطلاعات ثبت شدهدر نرم افزار ثبت مرگ مقایسه شده وپیگیری جهت رفع نواقص انجام میگیرد.
وروداطلاعات در نرم افزار:
پس از دریافت وبررسی کمی جداول زیج ورفع اشکالات موجوددر زیج ها کلیه اطلاعات مندرج در زیج به تفکیک هر روستا در نرم افزار ثبت زیج حیاتیواحد ها وارد می شود. (که شامل8 جدول ،جمعیتی،مرگ مادر،تولد،مرگ،تنظیم خانواده ،مرگکودک، تعدادخانوار،گردونه وسط زیج میباشد(
اقدامات پس از ورود اطلاعات:
پساز ورود اطلاعات موجود در زیج زیج شهرستان استخراج می شود.
پس از ورود اطلاعاتوتهیه زیج شهرستان ، شاخصهای بهداشتی شهرستان استخراج میشود.
ارسال به معاونتبهداشتی:
پس از ورود اطلاعا ت و تهیه زیج شهرستان یک نسخه پشتیبان از برنامه بهمعاونت ارسال میشود.


4-
برنامه ثبت آمار مراجعین سرپایی
در برنامهثبت مراجعین سرپایی کلیه مراجعین به مراکز بهداشتی درمانی اعم ازمراجعین به پزشک(بهتفکیک نوع بیماری وبا تعیین روزکارکرد ) ،مراجعین به داندانپزشک ، مراجعین بهمامایی،ومراجعین به واحدهای تزریقات وپانسمان وآزمایشگاه و رادیولوژی جمع آوریمیشود .همچنین دراین برنامه کلیه نسخ صادرشده توسط پزشک ثبت وهمچنین اطلاعات تعداداقلام دارویی صادر شده در طول یکماه نیز جمع آوری میشود.بطور کلی از این برنامهبیشتر در تعیین میزان عملکرد مراکز در پزشک خانواده میتوان استفاده نمود.کارهایی کهدراین برنامه انجام میگیرد شامل:
توزیع فرمهای آماری مراجعین سرپایی بهمراکزبهداشتی درمانی شهری وروستایی
دریافت فرمهای آمار از مرکز بهداشتیدرمانی شهری ومرکز بهداشتی درمانی روستایی
بررسی کمی وکیفی آمارهای دریافتشده وارائه پس خوراند درصورت لزوم
ورود اطلاعات آمارمراجعین سرپایی ( فرم 112) به نرم افزارثبت مراجعین سرپایی
ورود اطلاعات آمارمراجعین سرپایی ( فرم 112) به نرم افزارEXCEL
جمع بندی فرمهای آماری فرمهای 112
تهیه گزارشهرشش ماه و به تفکیک هر ماه وهر مرکز بهداشتی درمانی شهری وروستایی
ارسال یکنسخه ازآمار ماهیانه مراجعین سرپایی به تفکیک مناطق شهری وروستایی به معاونتبهداشتی
- 5
برنامه HNIS
درطراحی واجرای نرم افزار مدیریت منابع سلامت تلاششده است تاپس از گذر ازفاز اول و تولید نظام جامع آماری ، مدیریت تخصیص منابع ونیازسنجی منابع سلامت مورد نظر قرار گیرد.
فاز اول نرم افزارموجود که با تلاش گروهیکارشناسان مرکز توسعه و بعضی ازدانشگاه های علوم پزشکی آماده شده است با ایجاد یکبستر قابل انعطاف ، می تواند کلیه اطلاعات مورد نیاز واحد ها را بر اساس سفارشکارشناسی جمع آوری وبا تولید نظام گزارش گیری زمینه را برای ورود به فاز دوم آمادهنماید.
این نرم افزار که با قابلیتهای بکار گیری در شبکه جهانی اینترنت وهمچنین استفاده در بستر اینترنتی طراحی شده است،قادر خواهد بود هرنوع فیلد جدیداطلاعاتی را بسرعت در نظام جمع آوری آمار قرار دهد.از سوی دیگر ،با توجه به دستهبندی گروهای کاربری ، اطلاعات خاصی را بر اساس صلاحیت دسترسی در بخش ورود اطلاعات وهمچنین گزارش گیری طبقه بندی نماید تا هر گروه بتواند اطلاعات مورد نظر خود را واردنموده و وظیفه تکمیل سایر فیلد ها را به گرو ه های ذیصلاح دیگر بسپارد.
اقداماتانجام شده در جهت اجرای این برنامه:
شرکت در کلاس های آموزشی آشنایی با نرمافزار
جمع آوری اطلاعات ساختار شبکه بر اساس آخرین تغییرات دفتر طرح
ورود اطلاعات جمع آوری شده به نرم افزارHNIS که به صورت آنلاین اطلاعات وارد برنامهمی شود.
ورود اطلاعات آمار جمعیتی به تفکیک گروه های سنی و جنسی
هماهنگی با دیگر واحد های ستادی جهت ورود اطلاعات آیتم های مربوط به واحد خود
نظارت و کنترل ورود اطلاعات دیگر واحد های ستادی در برنامه HNIS
تهیه گزارشجهت مدیریت و برنامه ریزی

6 -
استخراج شاخص های بهداشتی

باید بعداز جمع آوری اطلاعات خام به تجزیه و تحلیل آماری پرداخت و با تعیین شاخصها و مقایسهبا سال های قبل و مقایسه با شاخص های کشوری و جهانی سطح سلامت منطقه را ارزیابیکرده و از اطلاعات موجود در مدیریت و برنامه ریزی استفاده بهینه نمود.
استخراج شاخص های زیج حیاتی از نرم افزار و مقایسه با شاخص های سالهای قبل و شاخصهای استانی و تهیه جداول و نمودار های مقایسه ای
بررسی نتایج حاصله از جداولو نمودارهای مقا یسه ای شاخص ها
تجزیه و تحلیل شاخصها
مشخص نمودن مواردقوت و ضعف
ارائه راهکارهای مناسب برای ارتقا کمی و کیفی موارد ضعف و حفظ وتقویت موارد قوت

7 -
سایر برنامه های واحد
برگزاری کارگاه های آموزشی
آموزش نیروهای جدیدالورودودانشجویان
شرکت در بازدید های کارشناسی ،کارگاه ها وسمینارها
تجزیه وتحلیل داده ها وتهیه گزارشات
همکاری دربرنامه بیمه روستایی و پزشک خانواده
همکاری درون سازمانی و برون سازمانی درجهت ارائه ارائه آمار واطلاعات